1. Początki i czasy świetności Stopnicy.

"Poreformacki" klasztor należący do Zgromadzenia Księży Najświętszego Serca Jezusowego, w którym obecnie znajduje się Nowicjat Misyjny szczyci się długą historią. Położony jest w zachodniej części miejscowości Stopnica we wiosce zwanej Kąty Stare. Jego dzieje mocno związane są z historią tej miejscowości.

Stopnica znajduje się w południowo-wschodniej części województwa świętokrzyskiego przy skrzyżowaniu dróg Solec Zdrój - Starachowice z Tarnów - Kielce. Położona jest na jednym ze wzgórz Garbu Pińczowsko-Wójczańskiego, nad rzeką Stopniczanką. Kiedyś tędy prowadziła najstarsza droga z Krakowa na Litwę.

Różnie pisano nazwę tej miejscowości: "Stobnyczia", "Stobnicza", "Stobnica", "Stopnica". Prawdopodobnie pochodzi ona od rdzenia "stob-". Od niego rozpoczynały się bowiem nazwy miejscowości położonych na obszarach wodnych; nad rzekami płynącymi u stóp wzgórza. Etymologia wyrazu "stopnica" wskazuje na pokrewieństwo z wyrazem "tonia" i czasownikiem "utapati", który jest spokrewniony z dzisiejszym gwarowym powiedzeniem "utaplać w błocie". Nazwa miejscowości może się zatem wiązać się z położeniem, które wymagało licznych kładek na bagnach żeby przejść do osady. Inni wskazują na pochodzenie od "stopy", która znajdowała się na kamieniach granicznych. Pierwsi władcy tworzyli bowiem system obronny swojego państwa w układzie warowni. Przypuszcza się więc, że w X wieku mógł tutaj się znajdować prężny gród słowiański istniejący jako gród graniczny w ramach wspólnoty terytorialnej Busko-Szczaworyż-Stopnica. Niektórzy twierdzą, że nazwa "Stopnica" może wywodzić się także od spotykanej tu wielości ryb, które miały być wielkości stopy (jednostka miary). Stąd też przyjęła się nazwa tych ryb - "stopniki". Stopnica mogła być bowiem osadą służebną, która miała dostarczać ryb na książęcy dwór. Legenda o Stopnicy mówi natomiast o odwróconych śladach stóp zostawianych przez zbójców, w celu zmylenia pogoni.

Nazwa "Kąty" zwyczajowo odnosi się do osady zakładanych pośród lasów celem wyrabiania szkła, klepek, smoły, itd. Należy zatem przypuszczać, że tereny gdzie obecnie znajduje się nowicjat były kiedyś znacznie zalesione.

Początki Stopnicy sięgają czasów państwa Wiślan. Ta stara słowiańska wieś, potem osada rzemieślnicza i targowa, prawdopodobnie przyjęła obrządek słowiański już w 70. latach IX wieku. W XI wieku istniał tu dwór książęcy oraz drewniany kościół pod wezwaniem św. Trójcy. W 1103 roku miejscowy kanonik i proboszcz Baldwin, misjonarz pochodzący z Francji, został powołany na biskupstwo krakowskie. Informacja o tym wydarzeniu jest pierwszą historyczną wzmianką o Stopnicy, zachowaną w "Rocznikach" Jana Długosza. W 1138 roku kolejny proboszcz stopnicki Cholewa zostaje biskupem w Krakowie. Najstarszym dokumentem kościelnym, w którym wymienia się nazwę Stopnicy jest wydany 10 maja 1211 roku na Lateranie dekret papieża Innocentego III, zatwierdzający siostrom Norbertankom w Busku wyszczególnione posiadłości. Wśród nich była również wymieniona wieś zwana "Stobnica".

W 1275 roku król Bolesław Wstydliwy wydaje ze Stopnicy przywileje dla Wąchocka. Prawa miejskie i specjalne przywileje Stopnica otrzymała od króla Kazimierza Wielkiego w 1362 roku. Kronikarz podkreśla, że było to jego "umiłowane miasto". Na mocy tych przywilejów król uwolnił mieszkańców na okres 16 lat od podatków. Po Kazimierzu Wielkim przywileje te były potwierdzane jeszcze przez siedmiu królów polskich: Jana Olbrachta, Władysława Jagiełły, Aleksandera I, Henryka III Walezy, Stefana Batorego, Jana Kazimierza, Augusta III. Przyczyniało się to do prężnego rozwoju miasta.

Król Kazimierz Wielki w latach 1349-1362 ufundował w Stopnicy także kościół farny pod wezwaniem św. Piotra i Pawła w ramach ekspiacji za zabicie księdza Marcina Baryczki, krytykującego jego niemoralny styl życia. Kościół został dobudowany do wzniesionej w 1326 roku kaplicy pod wezwaniem św. Anny. Podobno tu znajdowało się też wejście do stopnickich lochów. Warto wspomnieć, że pierwszy kościół parafialny pod wezwaniem św. Zofii znajdował się na miejscu pogańskiego kultu w pobliskim Szklanowie. Prawdopodobnie była tam cerkiew obrządku słowiańskiego. Drugi kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy znajdował się na lewym brzegu Stopniczanki w pobliżu królewskiego zamku.

Kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła reprezentuje tak zwany "gotyk nadwiślański". Jest budowlą dwunawową, halową o nawach poprzedzielanych dwoma filarami. Cennym zabytkiem pamiętającym XIV stulecie jest płaskorzeźba nad głównym ołtarzem przedstawiająca głowę Kazimierza Wielkiego. Być może od patronów kościoła wywodzi się herb Stopnicy. Jest nim klucz św. Piotra umieszczony na błękitnym polu. Na temat herbu Stopnicy jest jednak wiele innych hipotez.

Król Kazimierz Wielki wybudował w Stopnicy również szpital dla ubogich i zameczek myśliwski. W 1374 roku w tym zamku gościła królowa Elżbieta, matka króla Ludwika Węgierskiego.

W 1403 roku król Władysław Jagiełło ofiarował starostwo stopnickie starszemu bratu Świdrygielle za otrzymaną pomoc w walce z Krzyżakami. Historycznym faktem jest, że w 1410 roku król Władysław Jagiełło odwiedził Stopnicę. Przed udaniem się na pola Grunwaldu zmierzał tędy z pielgrzymką na Święty Krzyż. Stare kroniki mówią także o pobycie w Stopnicy w 1451 roku króla Kazimierza Jagiellończyka, który dobra stopnickie dał w zastaw Branickim od których pożyczył pieniądze na wykup Pomorza.

W 1470 roku urodził się tu Jan ze Stobnicy, geograf i filozof, profesor Akademii Krakowskiej. W swej książce "Wstęp do Kosmografii Ptolemeusza" jako pierwszy w Europie dołączył mapką z nazwą "Ameryka".

Miasto z biegiem czasu otrzymywało inne liczne przywileje gospodarczo-handlowe, które przyczyniały się do jego rozwoju. Najświetniejszy okres dla Stopnicy przypada na XV i XVI wiek. W tym czasie rozwija się ona prężnie pod względem gospodarczym i kulturowym. Kwitło rzemiosło i handel. W 1508 roku pożar strawił część miasta. Dowiadujemy się także, że od tego roku wieś Kąty była własnością Stanisława Ostroroga.

W wyniku reformacji w XVI wieku na ziemie stopnickie dotarli arianie i kalwini. W 1551 roku wojewoda krakowski Marcin Zborowski urządził w Stopnicy zbór kalwiński. Nigdy jednak nie było tu wojen religijny, a wręcz przeciwnie udzielano schronienia prześladowanym innowiercom np. wybitnemu uczonemu z Mantui Franciszkowi Stankartowi. Pod koniec XVI wieku w Stopnicy stwierdzono obecność tylko dwóch "heretyków", którzy chodzili na nabożeństwa protestanckie do Oleśnicy. Kroniki podają, że w 1587 roku o starostwo stopnickie rozgrywały się walki pomiędzy rodami Zborowskich i Tarnowskich.

GALERIA

 Historia | Historia 1